In een impuls trekt hij zijn stuur naar links. Achter hem getoeter en vloeken. Vóór hem het grote niets. De angst voor de overweldigende leegte grijpt zijn hart. Hijgend komt hij in een greppel tot stilstand. Binnen is er geen denken. Buiten is er rook en verbazing, gesis en schrik. Hij voelt zich veilig als in een baarmoeder; er is vanzelfsprekendheid. Aan de achteruitkijkspiegel schommelen de twee pluche dobbelstenen. Even volgen zijn ogen de beweging. Risico’s hypnotiseren. Hij blijft liggen. Achter de horizon klinken flauw sirenes. Glasgordijn.

Na drie dagen zal hij dankbaar zijn dat de dood hem uitgespuugd heeft. Nooit is hij zo dichtbij geweest. Hij kon haar ruiken, zal hij zeggen. De gedachte aan de leegte, aan zijn samengeknepen hart, gaat hem veranderen. Is er ruimte? Zal hij het leven omarmen zoals hij zich eerder aan haar vastklampte? De toekomst moet zich nog vormen.

Hij is nu onbewust.

Het lijkt de eerste herfstdag sinds jaren. Droogte zette zich vast in harten, onverdraaglijke hitte misvormde gedachten. Nu de stormwind gezichten striemt met kille regen heerst opluchting en ongeloof. Hij staat voor het raam, kijkt naar mensen die hij zijdelings kent. Ze klemmen zich vast aan paraplu’s, rennen naar auto’s met koffertjes of kranten boven hun hoofd. Een enkeling glijdt uit op het natgladde asfalt. De gewenning is verdwenen. Allen zijn vreemden in hun eigen leven. Hij draait zich om, beschouwt de bamboekalender van de chinees aan de muur bij de telefoon.

Hij ziet haar de kalender weer ophangen. In de keuken, elke eerste januari. Het is de enige tastbare herinnering in zijn huis. Het is een ritueel. Vandaag is haar verjaardag, denkt hij. Verdroogde harten en striemende stormwinden wisselden elkaar af in dat huis. De tweewekelijkse bami smaakte als de enige troost.

Vanavond mag hij de kroepoek niet vergeten.

Eerst trekt hij het dekbed steviger over zijn hoofd. Na enkele minuten ergernis roept hij: ‘Imbecielen!’, laat zich uit bed vallen en loopt theatraal met de handen op zijn oren naar de keuken. Op de radio zoekt hij de eerste muziekzender die hij kan vinden en draait flink aan de volumeknop. Dan zet hij koffie. Achter de gordijnen is het geluid van de veegwagens inmiddels verruild voor dat van de eerste oranjeklanten. Er wordt gekwebbeld, geschreeuwd, geoefend op liedjes. ‘Festijn der zwakzinnigen’, hekelt hij, wanneer hij met zijn hand een gordijn opzij schuift en naar beneden tuurt. Een diepe ademteug.

De eeuwige strijd bij hem thuis. Zijn moeder uit een rood nest, de familie van zijn vader overtuigde royalisten. Ieder jaar gingen ze tegen elkaar tekeer. Hij verstopte zich, met zijn zusje, onder het logeerbed op zolder. Nu is hij groot. Vluchten heeft geen zin.

Ergens ligt nog een vlag.

Misschien had hij het niet moeten doen. Eigenlijk past het ook niet bij zijn karakter. Hij liet zich meeslepen door zijn onmachtige verontwaardiging. Hij schaamt zich, maar voelt ook verborgen trots. Hij heeft het toch maar gedaan. Nooit eerder werd hij meegenomen door de politie. Sterker: hij had nimmer een agent van dichtbij geroken, laat staan een cel. Deze cel die elke opwelling van heroïsche neigingen verkruimelt. Het is een sneu kamertje voor zielige mannetjes. Geen stoere tralies, revolutionaire graffiti of in brand gestoken vuilnisbakken. Gewoon een steriele, witte ruimte. Hij waant zich eerder in een kliniek dan in een politiebureau. Hier worden ego’s geamputeerd.

Langzaam maar zeker daalt een sinistere treurnis over hem neer. Steeds ziet hij de klinker uit zijn hand de ruit van het muziekcentrum verbrijzelen. Slow motion. Hoe kon hij, als minnaar van schoonheid, juist chaos scheppen? Wat bezielde hem?

Op het plafond zit een vlek.

Zijn hoofd is veel zwaarder dan ze zich voorstelde. Het geeft niet mee. Niets geeft mee, tegelijk is het slap, willoos. Ze kan zich niet herinneren dat hij ooit slap en willoos was. Als jongetje vond ze hem sterk, eigenzinnig. Buren noemden hem dwars, lastig. Hij deed haar denken aan haar vader. Een grote mond, overtuigd. Het haar plakt aan zijn hoofd, ze ruikt geronnen bloed. Na de voltrekking werd ze bij zijn lichaam gelaten. Haar zorgen zijn verwrongen tot stilte. Ze streelt zijn wang, haar zweet drupt op zijn gezicht.

‘Kon je je voor mij niet één keer inhouden?’ fluistert ze. ‘Eén keer maar? Ik kan je nog niet missen.’ Verward zoekt ze haar tas. Ze wil een foto nemen. Proberen de tijd stil te zetten. Of beter nog: terug te draaien. Het is onmogelijk, dat weet ze wel. Misschien wil ze het ook niet.

Het past bij hem.

Ergens wist hij het wel. Zolang hij het niet ook voelde, kon hij zichzelf beduvelen, en daarmee ook zijn omgeving in slaap sussen, de mensen van wie hij kon verwachten dat ze bekommerd waren om diens welzijn. Zijn demon groeide uit van een beschermend vliesje om zijn ziel tot een betonnen bunker die elke verbinding uitsloot, ook toen hij wel signalen begon uit te zenden. Familie vraagt er niet meer naar, vrienden gaven het op, hijzelf minacht wie hij geworden is.

Een buurvrouw passeert hem. De minicontainer die ze voortduwt, niet trekt, is beplakt met hardrockstickers. De brandgang is nauw. Hij moet inhouden. Ze aarzelt. Zegt: ‘U ziet er slecht uit. Sorry dat ik het zeg’. Ze spraken elkaar niet eerder. Het brengt hem van zijn stuk. Hij kan geërgerd doorlopen, of reageren. Beide mogelijkheden beangstigen hem. Hij voelt: deze keuze behelst iets definitiefs, en zwijgt.

Dan loopt zij door.

Een muffe lucht hangt in huis. Het valt haar pas op nu ze van haar wandeling thuiskomt. De ochtend heeft haar verwend. Levendig en opgeruimd kwam ze terug bij haar voordeur. Een geur die ze moeilijk kan omschrijven vult ogenblikkelijk haar neusgaten. Ze schaamt zich er een beetje voor. Ruiken alle mensen dit die bij mij binnenkomen? Wat een ontbindende lijkenlucht. Opeens overvalt haar het beeld dat ze haar eigen doodskist instapt. Alsof de geur aan haarzelf kleeft. Door de ruiten ziet ze allen die haar een laatste groet willen brengen. Sommigen zijn erop gekleed.

De rest van de dag blijft dat plotseling opgedoemde beeld in haar lijf hangen. Het maakt haar onrustig. Als een opgejaagde zebra. Eigenlijk kan ze het niet omschrijven. Ze wil het ook niet. Het enige wat ze wil is de deksel terug op Pandora’s kist duwen. Alle rampspoed beteugelen.

Waarmee ze ook de hoop smoort.

Betekenisvolle gebruiken worden zo snel routine. Hij gaapt, draait de sleutel van de keukendeur om, sjokt naar buiten. Het is fris, er hangt herfst in de lucht. Misschien zelfs wat vocht. Met een nagelschaartje dat aan een haakje op de schutting hangt, knipt hij een veldbloem af. De naam ervan weet hij niet. Dat was de afdeling van zijn man, de buitenboel. Hij is zelf van binnen. Liever stofzuigen dan onkruid wieden. Ze lachten er vaak om. Het vaasje bij de foto van hen beiden giet hij in de keuken leeg en vult het met vers water. De paarse bloem zet hij erin, plaatst het vaasje terug naast het houten lijstje op de vensterbank en mompelt er wat bij, terwijl hij verder loopt.

Zijn einde kwam onverwacht, behalve voor hemzelf. Hij wilde geen graf, geen herdenking. Ze hadden er in de kroeg toevallig ooit over gesproken.

De foto vergeelt snel.

Sinds hij een documentaire op Nederland 2 zag, is het een uitgemaakte zaak. Hij gaat met de trein naar Parijs. Daar zal hij door de inspiratie en de werklust bevlogen worden waar hij in een heilige razernij naar hunkert. Zijn tienerzolder is bezwangerd door bibliotheekboeken over de Place du Tertre, de opzwepende waanzin van de impressionisten; hij leest vertalingen van Proust, Stendhal, Huysmans, Flaubert, Zola. Bij V&D kocht hij een gekartonneerd schrift waarin zijn diepste gevoelens een schuilplaats vinden. Hij is zestien geworden en overtuigd op de rand van de échte wereld te staan. Hij moet springen om te ontsnappen.

De werkelijkheid is dat hij nauwelijks de straat op durft. Er gaan dagen voorbij waarop zijn moeder boterhammen met Franse kaas op een bordje voor zijn kamerdeur zet en voorzichtig aanklopt, hopend op een reactie.

Op het werk vertelt zijn vader dat hij een zoon heeft die niet lekker is.

Wat anderen waarschijnlijk als een pretpark ervaren, is voor hem een spookslot. De hectiek, de snelle bewegingen, de holle betekenisloze klanken, de algehele drukte, bezetten zijn hoofd en leggen hem lam. In zijn handen houdt hij twee soorten margarine. Bewegingloos staart hij ernaar. Dan beschouwt hij wanhopig de overige drieëntwintig varianten in de stelling voor zich. Eigenlijk wil hij huilen, als een kind dat zijn moeder kwijt is in de winkel. Hij vermant zich. Het is maar margarine. Bij de kaas en de yoghurt overkomt hem hetzelfde.

Hij is zijn moeder niet kwijt, hij verloor zijn vrouw. Hij denkt aan de souplesse en de opgewektheid waarmee zij de boodschappentas op de keukentafel uitlaadde, alsof er geen twijfel bestond. Veel lag vast. Hij verloor veel meer dan zijn vrouw. Hij noemde haar ‘mijn rots’. Hij realiseert zich nu pas hoezeer hij haar daarmee bezwaarde.

Bij haar foto staat steeds dezelfde bloem.