Hij stikt driftig in een hoestbui, blijft stilstaan. ‘Eindig dit jaar met een mooie lach’ leest hij op een reclamezuil terwijl hij op adem probeert te komen. Het groen spuugt hij op het trottoir en zet zich weer in beweging. Ik word hier te oud voor, denkt hij, en heeft geen idee wat hij daar precies mee bedoelt. Hij werkt niet meer, probeert zijn sociale contacten tot het hoogst noodzakelijke te beperken, heeft mot met belastingdienst noch justitie, drinkt alleen nog als het nodig is. 

​Een dagelijkse wandeling heeft hij zichzelf afgelopen jaar voorgeschreven. Daar houdt hij zich redelijk aan. Ondanks de ziedende hekel die hij eraan heeft. Zoals velen lijdt hij aan de veldslag die onder zijn huid woedt tussen rede en hunkering. De eerste spreekt met de dokter, de tweede met wat er rest van zijn wereld.

Een mooie eindejaarslach? Ha! Een beestachtig hoesten vergezelt zijn ijzingwekkende vloek.

Collega’s prijzen zijn ijver en toewijding. Vaak is hij de laatste die het omheinde terrein verlaat. Hij heeft er zijn verborgen reden voor. De graafmachine waarmee hij de sloopwerkzaamheden uitvoert fascineert hem. Wat hij overdag in opdracht vernietigt, probeert hij tegen de avond uit eigen beweging te behouden. Dit is zijn geheim. Buiten ieders blikveld beschouwt hij zichzelf als conservator van ongewaardeerde details, vergane levens, verloren tijden. Kunstig gestoken cartouches uit vensteromlijstingen, stukjes gebeeldhouwde kroonlijsten, flarden antiek behang, een bakelieten lichtknop.

Alles vindt een liefdevolle plaats in de benauwde arbeiderswoning waar hij opgroeide. Zijn moeder noemde het dwangmatig, maar gekscherend, en stierf op een vrije zondagochtend. Haar slaapkamertje nam hij er als pronkvertrek bij. De mooiste vondsten stalt hij er uit, met een handgeschreven kaartje, zoals hij in een oudheidkundig museum zag. Moeders ondersteek heeft hij achter glas gezet.

Van zijn spaarzame vader rest alleen het suizen van een oorvijg.

‘Sneeuw!’ Opgetogen roept hij het uit, nadat hij de gordijnen van de slaapkamer opengeschoven heeft. ‘Sneeuw!’ Het liefst wil hij door het huis rennen om het iedereen te vertellen. Maar er is verder niemand. Hij weet het. Misschien is er niets dat het dartele kind zo in hem wakker kust als dit witte laagje bevroren neerslag. Het is nog vroeg en ongerept. Beelden van Hollandse meesters en onbeschadigde jeugdherinneringen dansen in hem rond. Maar het is een dodendans. Ook dat weet hij. Magere Hein slijpt om de hoek grinnikend zijn zeis; één ongelukkige uitglijder volstaat.

​Voetje voor voetje loopt hij de tuin in, probeert voorzichtig te bukken om met zijn handen de sneeuw te voelen, en besluit snel dat zittend te doen. Zijn natte achterwerk deert hem niet. Er ligt sneeuw. In de schuur reikt hij naar de oude slee.

Enkel om hem even in de tuin te zien staan.

Zeventien verschillende lepels heeft ze geprobeerd in de afgelopen drie maanden. De lepel die ze eergisteren kocht is wat ruw in de mond, de kom vrij vlak. Dat laatste is prettig, het eerste niet. Voor het weekend moet er een andere komen, een geschiktere. Eentje die recht doet aan haar delicate sensatie. Messen en vorken laten haar koud, elk willekeurig stuk bestek volstaat. Maar een lepel… Het langzame terugtrekken over de tong, het gevoel aan de binnenkant van haar bovenlip, de inhoud van de lepel die behoedzaam over de rand geschoven in haar mond terecht komt.

Het kan haar dag maken of breken. Het duurde een paar jaar voordat ze zich daarvan bewust werd. Dat haar euforie of chagrijn samenhing met hóe ze gegeten had. Niet met wát ze gegeten had. Ze geniet van de nieuw verworven kennis hoe ze controle heeft over haar stemming.

Ze regeert met ijzeren vuist.

Het najaar brengt alles tot stilstand. Krakend en zuchtend vleit het afgeleefde jaargetijde zich neer, uitgeput, om in de lente te herademen. Maar hij niet. Zodra de blaadjes vallen wordt hij wakker. De zomerslaap voorbij. Een vitale dageraad bevangt hem. Als kind al. Zijn ouders stonden voor een raadsel. Hij liet zich meevoeren op golven van energie die diep uit zijn ziel leken te komen. Golven die hem op vele vreemde kusten wierpen. En hoe onstuimiger het weer, des te onbesuisder hij werd. En wordt.

Vandaag is een van die zeldzaam furieuze dagen waarop het onweert in de herfst. Hij laadt zich eraan op. Met zijn fiets snijdt hij een baan door de tegenwind. Naar de stad. Naar de stad. Hij loeit met de vlagen mee, opgetogen, uitgelaten. Hij weet al precies in welke winkels hij zichzelf laat aanspoelen. Er wacht een rijke buit.

Zijn appartement is zijn eigen Tortuga.

Wat moet hij met dat geld? Instinctief knijpen zijn ogen samen, een uitgebreide geeuw ontsnapt hem. Waarom heeft hij er zich ook toe laten verleiden? Geslapen heeft hij eigenlijk al een week niet meer. Een braakliggend soort zenuwachtigheid heeft bezit van zijn hart genomen. Telkens beleeft hij de overdracht opnieuw. Het moment waarop de nieuwe eigenaar het beeldje in zijn handen nam en het huis uitdroeg, alsof er een duistere religieuze plechtigheid gaande was, ziet hij in scherpe, donkere streken aangezet in zijn geheugen. Hij probeert terug te halen wat hem bezielde hiermee in te stemmen. Nou ja, hij weet het wel. Een onfatsoenlijke hoeveelheid cash.

​Die rust nu in een tupperwaredoos in het vriesvak. Een anoniem misdadig graf. Het liefst vermijdt hij de keuken. En de woonkamer, waar de lege plek op het dressoir hem beschuldigend aangaapt. Ombeurten slachtoffer en dader te zijn.

Hij kan de schemerlamp wat opschuiven.

Ongemakkelijk kijkt hij nog eens door het kleine gotische raampje. Buiten braakliggende akkers onder een halfbewolkte lucht, een enkele bossage, de opnieuw uitgegraven slotgracht, binnen de geur van vochtig hout, gesmeed staal en toeristenzweet. Daartussenin de gebeeldhouwde spijlen van de tracering. Zo nabij lijkt het bewerkte zandsteen uit los opgestapelde korreltjes te bestaan. Hij blikt achterom. Er komt een moment dat hij de losstaande houten trap zal moeten afdalen. Er is een sluitingstijd.

“Het uitzicht is hier écht heel fraai,” zegt hij tegen een medewerkster die daarop naar hem knikt. “Op heldere dagen kun je tot aan de rivier kijken, en soms zelfs de toren van de grote stad zien,” wijst ze naar het venster. Intussen kijkt hij naar het trapgat. De houten vloer kraakt bij iedere stap die ze zet. Er gaan doden vallen, galmt het in zijn hoofd.

Zij kijkt op haar horloge. Beschroomd glimlacht hij naar haar.

“Het is een prachtige dag,” zingt hij hardop, terwijl zijn handen de gordijnen met een ferme ruk openschuiven. Regen klettert tegen de vensters, dikke druppels zoeken grillig hun weg op het glas naar beneden. Verzamelplasjes groeien op kozijn en vensterbank. Hij blijft er even als gehypnotiseerd naar kijken. “Als alle dagen zo begonnen, dan was de wereld een wonderschone plek,” zingt hij verder. Daarna fluit hij een verbindingswijsje en glimlacht om de mensen die hij op straat last ziet hebben van de hemelse stortvloed. Het zit allemaal tussen hun oren, denkt hij.

In de woonkamer draait hij het fonteintje open dat hij er liet aanleggen. Erboven hangt een tegeltje met zwierige letters: “Ik besta voor 80% uit water. Eerbiedig het water.” Een aangenaam zacht druppelen vult de achtergond. Watermanagement, bedenkt hij zich, zou dat niks voor mij zijn? Op zijn mobiel checkt hij de weersverwachting.

Twaalf millimeter. Een prachtige dag.

Uiterlijk onbewogen veegt ze het speeksel van haar gezicht. Het groepje jongens, lachend, breeduit lopend, roept haar nog wat na. Omstanders negeren het schouwspel, zeulen hun tassen, praten honderduit, kijken toevallig naar de etalages aan de overkant. De speakers verzorgen bigbandklanken; de winkeliersvereniging vindt die passend bij de beleving die ze wil bieden. Uiteindelijk wordt ze liever bespuugd en bescholden dan genegeerd. Soms vreest ze onzichtbaar geworden te zijn. Opgelost in een venijnig bad van angst en onverschilligheid. Intussen wordt ze gek van die zeikmuziek.

De dagen, en de nachten, worden gaandeweg killer. Ze drinkt niet, ze spuit niet. Haar verslaving heet vrijheid. Wat niet wil zeggen dat ze koos voor een leven op straat. Soms hunkert ze naar verdoving en warmte. Naar simpel contact, met mensen die zich niet blindstaren op haar tekorten. Een filosoof, denkt ze, daar zou ik wel eens over willen struikelen.

Haar weelde is verholen.

Uitgestorven, verslagen is hij uit bed opgestaan. De afgrondelijke leegte van een droomloze nacht en een doelloos leven greep hem vast. Instinctief is hij naar de woonkamer gelopen. Voor de boekenkast reikt hij over de boeken op de derde plank naar wat erachter verborgen ligt. Het is bestoft, verkreukeld, een medicijn niettemin. Zelfmedicatie. Zonder zijn omgeving in zich op te nemen gaat hij zitten en slaat het schrift open. Stofvlokken dwarrelen om hem neer. Gedichten die hij schreef als jongeling. Gekunsteld, onhandig, hoogmoedig; en evenzeer volslagen oprecht, puur, onbeïnvloed.

Onmiddellijk voelt hij zichzelf. De wanhoop, het verlangen, hoe het was om hem te zijn. Toen meende hij dat het de woorden waren. Nu beseft hij dat die de tralies vormden waardoorheen hij de verte vermoedde. De poëzie raakte verloren. En daarmee zijn vergezicht. Hij leeft van dag tot dag, van uur tot uur.

De tralies bleven, de verte een luchtspiegeling.