Steeds wanneer ze de koffer opent, hoort ze haar vader. ‘Waarom is het voor jou toch zo godsonmogelijk ooit eens iets normaal te doen? Neem toch een dwarsfluit, zoals alle meisjes,’ riep hij maar. Alsof ze het lichaam van haar minnaar beetpakt haalt ze haar tuba uit de fluwelen houder in de koffer. Ze kan zich maar al te goed herinneren hoe ze kramp kreeg van het gewicht. Ze was zo’n broos kind. En hoe haar lange haar vast kwam te zitten tussen de ventielen. Haar vader ontwarde de boel geduldig.

Ze bevochtigt haar lippen met de tong en zet aan. Een onwerkelijk zachte, diepe toon trilt door haar lijf. De eerste sensatie is ze nooit kwijtgeraakt. Ze is dankbaar voor de mogelijkheden die ze kreeg. In het ziekenhuis heeft ze voor haar vader gespeeld, het was de laatste keer dat ze hem zag.

De zusters stonden in de deuropening.

Wat een rijkdom, ik ben toch maar een gelukkig mens, bedenkt hij zich en schenkt nog een kop cafeïnevrije koffie in. Twee slome hommels inspecteren de viooltjes die voor hem op de tuintafel staan. Voor hetzelfde geld was het allemaal anders gelopen, mijmert hij voort. Je weet het niet. En je hebt er ook geen invloed op. Het is onverdiend. Met onverholen genoegen knabbelt hij de randen van een stroopwafel af en neemt een slok koffie. Mijn zuster heeft vijftien jaar gesukkeld en pijn geleden, en kijk mij nou eens. 

De twee hommels zoemen samen naar nieuwe ontdekkingen in de border. Hij ziet hoe zijn zusje en hij in de tuin speelden en elkaar achternazaten, in een verleden dat steeds verder verbleekt. ‘Je kan me toch niet pakken’, krijtte ze in angstig plezier. Ze is uiteindelijk toch te grazen genomen, denkt hij, niet zonder spijt.

Hij kan het niet helpen.

Er is geen levende ziel die het in de gaten heeft, dacht hij enkele jaren geleden. Hij gooide, angstig om zich heen kijkend als een schooljongen die over de rand heeft gepist, mandarijnenschillen tussen de struiken van een gemeenteplantsoen. Sindsdien beschouwt hij zichzelf als bevrijd. Het inzicht verdiepte toen hij doorkreeg dat het bovendien niemand een reet kan schelen, ook als het wél werd opgemerkt. Het Alziend Oog dat hij uit ervaring had leren vrezen, bleek een zeer beperkte focus te hebben, en buiten zijn ouderlijk huis niet te bestaan.

Nu voelt hij zich vrij om te leven zoals hem goeddunkt. Hij waant zich onbegrensd, wandelt met zelfvertrouwen door een winkelstraat, is trots op de bewijzen van zijn bestaan die hij overal achterlaat. Steeds sneller zet hij een grote mond op als hem iets in de weg wordt gelegd. De wereld houdt rekening met hem.

Na vijftig jaar eindelijk zestien.

Haar sterven is een karikatuur geworden. Dat is wat de tijd met de herinnering doet. Wanneer hij vluchtig denkt aan haar overlijden – bijna dagelijks – ziet hij een gefixeerde scène. De gebeurtenissen, de chronologie, maar ook de pijn en de opluchting, de gesprekken, ze lijken verschrompeld tot een teflon Golgotha op zakformaat. Hij neemt het overal mee naar toe, onzichtbaar voor anderen, maar ongemakkelijk tijdens het lopen en zitten. Het zou niet anders zijn met een droom, of herinnerde flarden uit een film.

Af en toe voelt hij zich schuldig aan de vervaging. Dat hij haar in de jaren erna steviger had moeten vasthouden. Maar hij ging door met zijn leven, en probeerde haar dood het spreekwoordelijke plekje te geven. Inderdaad gingen de scherpe randjes ervan af. En dat had hij niet gewild. Ook de details die hij had willen koesteren verdwenen daarmee.

Hij moet haar op enig moment gekust hebben.

Spijt is voor mensen zonder plan. Hij heeft niet als kip zonder kop besloten vandaag de fiets te nemen. Alle argumenten die hij kon bedenken heeft hij overwogen en de uitkomst was helder: auto laten staan, fiets uit schuur pakken. Nu, na een dikke anderhalf uur blijkt hem niet voor de eerste keer dat hij vooral een goed theoreticus is. De temperatuur is onbestaanbaar hoog, de luchtvochtigheid die van een sauna. Amechtig hapt bij naar adem en veegt het zweet opnieuw van zijn gezicht en uit zijn nek.

Spijt is voor mensen zonder plan. Vandaag echter moet hij zijn eerdere hypothese herzien. Het is een rationeel proces. Hij kan zich niet laten leiden door zijn emoties. Dat hij zich diep ellendig voelt mag geen rol spelen. Wel vraagt hij zich af welke van zijn aannames omtrent dit experiment onjuist waren.

Hij stapt af. Het testmateriaal voldoet niet aan de standaard.

Verwachtingsvol kijkt ze over de straat. Vanuit haar hoekhuis heeft ze er vrij zicht op. Ze neemt een slok en knippert met haar oogleden. Het is al weken droog en heet. Ieders gemoed staat inmiddels op onweer. De rek is eruit, bladeren aan bomen en struiken zijn voortijdig bruin. Zijzelf is bleek gebleven. Ze blijft liever binnen. Als ze voor een noodzakelijkheid naar buiten moet, dan met een paraplu als parasol. Ze speurt de straat af, hopend op een vriendelijk gezicht. Haar keel blijft stekelig droog.

Ze trekt de kurk uit de mond van de fles en schenkt haar glas nog eens halfvol. Uit een voorbijrijdende auto klinkt slome reggaemuziek. De bestuurder draagt een zonnebril. Twee katten liggen in een schaudwrijke hoek van het trottoir. Haar verwachting is gefundeerd op niets meer dan de herinnering aan vergelijkbare situaties. Uiteindelijk kwam er altijd wel iemand.

Vergeten te zijn door het alledaagse.

Met de sleutel van de poort nog in zijn hand is hij op het tuinpad tot stilstand gekomen. Zijn lijf, zijn geest, ook zijn hart, zo lijkt het even. Aan de binnenkant van het keukenraam is een briefje bevestigd. Met ducttape. De met zwarte pen geschreven tekst is in zijn eigen handschrift: ‘Pas op als je terugkomt!’ Verbouwereerd buigt hij zich naar het venster. Hij zou nooit ducttape gebruiken om iets op een ruit te plakken. En uitroeptekens achter mededelingen verafschuwt hij. Maar zonder twijfel is het wel zijn karakteristiek handschrift. De situatie beangstigt hem.

Hij kan zich geen eerdere geheugenproblemen herinneren. Toch is dat de voor de hand liggende verklaring. Desondanks: waarvoor zou hij moeten oppassen? Of voor wie? En waarom die smerige plakband? Heeft hij die überhaupt wel in huis? Een ogenblik duizelt het hem. Hij zakt kreunend door zijn knieën.
​
Ontdaan kijk hij omhoog naar het huis.

Er schuilt iets oneerlijks in, iets onevenwichtigs. Steeds wanneer hij door zijn achtertuintje struint en een braam of een rode bes in zijn mond steekt, overvalt hem een misdadig gevoel. Hij is niet onschuldig. Maanden duurt het om de vrucht te laten groeien en rijpen, en binnen een tel is hij verzwolgen. Het traag wonder oordeelt zwijgend over de haastige dood. Weemoedig blijft hij naar de braamstruik staren. Voor een ogenblik verruimt zijn bewustzijn. Hij voelt mededogen met de wereld. Hij houdt zijn adem langer in dan hijzelf beseft.

Ach, het is eigenlijk ook allemaal onzin, denkt hij tenslotte. Het is eten of gegeten worden. Hij herinnert zich de gezichten van vrienden en verwanten die onverdiend en ontijdig in de muil van Hades vielen, zonder mogelijkheid tot vergelding. Wat is dan een braam? Zuur bekijkt hij zijn keurig bijgehouden tuin. Het is zinloos, besluit hij.

De laatste bramen zijn bitter.

Vroeger had hij wel de interesse, maar niet het geduld. Daarna volgde een tijd waarin hij er helemaal in kon opgaan. En tegenwoordig? Een beetje tot zijn eigen ontsteltenis constateert hij dat zijn belangstelling versleten is. Verwaait als de uitgescheurde bladzijden van een roman die hij inmiddels te vaak gelezen heeft. Zou hij blasé zijn? Is dat wat er met hem aan de hand is? Nog durft hij het niet hardop toe te geven. Dat de vreugde in het bezoeken van exposities voornamelijk nog het museumcafé betreft.

Een stevig glas rode wijn ontroert hem inmiddels meer dan de zoveelste expressionistische uitbarsting, of de driehonderdtweeënvijftigste glazig kijkende madonna. Is dit het moment waarop mensen stellen dat hun leven voltooid is? vraagt hij zich nippend af. Als hij er eerlijk over nadenkt, beleeft hij al veel langer nergens voldoening aan. Hij schrikt een beetje van zichzelf.

Zometeen even terug naar zaal drie.

Een beroerd geheugen is wat haar betreft één van de zegeningen die de jaren haar schonken. Niet om het voorspelbare – en ietwat ordinaire, als je het haar vraagt – argument dat de ellendige herinneringen van een voorbij leven vervagen, tot er langzaamaan niets dan een consumerende zuigeling van je overblijft, maar omdat ze nu zonder vals te spelen kan schaken met zichzelf. Haar jongere broer en zij leerden het spel als kind van een gouvernante, waarna ze het een leven lang bleven spelen toen ze eenmaal, beiden ongehuwd, de voorouderlijke villa bleven bewonen.

Na een val van de trap overleed haar broer roemloos in een ziekenhuisbed, en zij bleef achter met een bombastisch huis gevuld met opgeklopte lucht. ’s Ochtends verplaatst ze één schaakstuk, een witte op de even, een zwarte op de oneven dagen. Het haperende geheugen verhindert dat ze de strategie doorziet van haar verleden zet.

Haar dagelijkse verrassing.